Bảo vệ ý tưởng kinh doanh theo quy định sở hữu trí tuệ

Thiên Nga | Thứ Ba, 20/01/2026

Mục lục

Trong kỷ nguyên số, một ý tưởng đột phá có thể đáng giá triệu đô. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, ý tưởng chỉ được bảo vệ khi nó được định hình dưới một dạng vật chất nhất định. Để bảo vệ ý tưởng kinh doanh và tránh tình trạng khi nộp hồ sơ đăng ký lại không hợp lệ, bạn cần nắm vững các quy định về Sở hữu trí tuệ để tiến hành đăng ký bảo hộ.

1. Quy định pháp luật về bảo vệ ý tưởng kinh doanh

Theo Luật Sở hữu trí tuệ 2009 sửa đổi bổ sung 2019, 2025 (SHTT) quy định các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ bảo vệ bao gồm:

Đối tượng quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; đối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
Đối tượng quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý.
Đối tượng quyền đối với giống cây trồng là vật liệu nhân giống và vật liệu thu hoạch.

Ý tưởng kinh doanh về bản chất là những khái niệm, mô hình hoặc định hướng hoạt động chưa được cụ thể hóa thành một giải pháp kỹ thuật hay một tác phẩm cụ thể. Do đó, dưới góc độ luật định, ý tưởng kinh doanh không được coi là một đối tượng độc lập của quyền SHTT.

Quy định pháp luật về bảo vệ ý tưởng kinh doanh.

Ví dụ: Bạn có ý tưởng về một ứng dụng giao đồ ăn bằng robot. Nếu bạn chỉ nói miệng, ai cũng có thể làm theo. Nhưng nếu bạn viết nó thành một đề án kinh doanh, thiết kế giao diện ứng dụng (UI/UX) hoặc lập trình mã nguồn, thì những văn bản, hình ảnh, mã nguồn đó mới được bảo hộ.

Lưu ý: Luật không bảo hộ suy nghĩ trong đầu bạn. Để đăng ký, bạn phải chuyển ý tưởng thành một dạng vật chất nhất định (văn bản, hình ảnh, mô hình).

2. Bảo vệ ý tưởng kinh doanh dưới dạng đăng ký Quyền tác giả

Dễ thực hiện và có kết quả nhanh nhất để bảo vệ ý tưởng kinh doanh của bạn, bạn có thể chuyển phần nội dung của ý tưởng đó thành: kế hoạch kinh doanh, kịch bản quảng cáo, mã nguồn phần mềm, bản vẽ thiết kế, logo… và đi đăng ký bản quyền tác giả. Đây là bằng chứng cực kỳ quan trọng nếu sau này đối tác “cầm” bản kế hoạch ý tưởng kinh doanh của bạn đi triển khai riêng.

Tuy nhiên, để có thể đăng ký bản quyền tác giả thì tác phẩm của bạn phải là một trong những tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật SHTT.

a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;

b) Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;

c) Tác phẩm báo chí;

d) Tác phẩm âm nhạc;

đ) Tác phẩm sân khấu;

e) Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (sau đây gọi chung là tác phẩm điện ảnh);

g) Tác phẩm mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng;

h) Tác phẩm nhiếp ảnh;

i) Tác phẩm kiến trúc;

k) Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học;

l) Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;

m) Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.

Lưu ý: Các đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả gồm:
Tin tức thời sự thuần tuý đưa tin.
Văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, văn bản khác thuộc lĩnh vực tư pháp và bản dịch chính thức của văn bản đó.
Quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý, số liệu.

3. Bảo vệ ý tưởng kinh doanh dưới dạng sáng chế

Mặc dù ý tưởng kinh doanh không phải là sáng chế, nhưng một ý tưởng kinh doanh có thể chứa đựng hoặc được hiện thực hóa thông qua đăng ký bảo hộ dưới dạng sáng chế. Tuy nhiên, để được bảo hộ dưới dạng sáng chế, ý tưởng ban đầu phải được cụ thể hóa thành một giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên và đáp ứng các điều kiện sau:

– Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền sáng chế nếu đáp ứng các điều kiện sau đây:

Có tính mới;
Có trình độ sáng tạo;
Có khả năng áp dụng công nghiệp.

– Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền giải pháp hữu ích nếu không phải là hiểu biết thông thường và đáp ứng các điều kiện sau đây:

Có tính mới;
Có khả năng áp dụng công nghiệp.

Theo Điều 59 Luật SHTT có quy định các đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa sáng chế, bao gồm:

Phát minh, lý thuyết khoa học, phương pháp toán học;
Sơ đồ, kế hoạch, quy tắc và phương pháp để thực hiện các hoạt động trí óc, huấn luyện vật nuôi, thực hiện trò chơi, kinh doanh; chương trình máy tính;
Cách thức thể hiện thông tin;
Giải pháp chỉ mang đặc tính thẩm mỹ;
Giống thực vật, giống động vật;
Quy trình sản xuất thực vật, động vật chủ yếu mang bản chất sinh học mà không phải là quy trình vi sinh;
Phương pháp phòng ngừa, chẩn đoán và chữa bệnh cho người và động vật.

4. Bảo vệ ý tưởng kinh doanh dưới dạng bí mật kinh doanh

Trong trường hợp ý tưởng kinh doanh không thể đáp ứng tiêu chuẩn về sáng chế, nhưng đáp ứng điều kiện về đăng ký bảo hộ bí mật kinh doanh thì có thể đăng ký bảo hộ theo đối tượng này. Tuy nhiên. ý tưởng kinh doanh đó phải là thông tin thu được từ hoạt động đầu tư tài chính, trí tuệ, chưa được bộc lộ và có khả năng sử dụng trong kinh doanh mới có thể đăng ký bảo hộ bí mật kinh doanh.

Bí mật kinh doanh được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện sau đây:

Không phải là hiểu biết thông thường và không dễ dàng có được;
Khi được sử dụng trong kinh doanh sẽ tạo cho người nắm giữ bí mật kinh doanh lợi thế so với người không nắm giữ hoặc không sử dụng bí mật kinh doanh đó;
Được chủ sở hữu bảo mật bằng các biện pháp cần thiết để bí mật kinh doanh đó không bị bộc lộ và không dễ dàng tiếp cận được.

Theo Điều 85 Luật SHTT các đối tượng sau đây không được bảo hộ với danh nghĩa bí mật kinh doanh: